Serat Tripama Pupuh Dhandanggula

      Serat Tripama iku anggitane Sri Mangkunegara IV kanjeng Gusti pangeran Adipati Arya (KGPAA) Mangku-negara IV.

Tembung serat tegese tulisan Utawa karya, tripama tegese tiga tamsil Utawa tiga teladan.

Serat Tripama nyaritakake watake :

1. Kumbakarna, raseksa awatak satria sing

    Ora gelem mbela kang Mase, Dasamuka,

    Raja Ngalengka sing Angkara murka.

    Kumbakarna netepi 'tekad satria'

    Ngurbanake jiwa raga kanggo mbela

    Negara-negara sing di serang mungsuh.

2. Bambang Sumantri Utawa Patih   

    Suwanda ing negara Maespati sing 

    kondang kakendelane lan bisa

    ngampugake jejibahan sing about kanthi

    tanggung jawab.

3. Suryaputera Utawa karna ing Ngawangga

    sing netepi janji kanthi sumpah satria

    kanggo mbales Budi prabu kurupati, raja

    ing Astina kanthi ngurbanake jiwa

    mungkin Arjuna, adhine nunggul ibu.

Watake arupa ing tembang macapat kang ajupuk saka crita paweyangan Ramayana lan Mahabharata.

A.  Maca lan lan nanggepi teks serat tripama Pupuh dhandhanggula lan nitik guru gatra, guru lagu, lan guru wilangan

Dhandhanggula

Yogyanira kang para prajurit,

Lamun bisa samya anuladha,

Kadya nguni caritane,

Andelira sang prabu,

Sasrabau ing Maespati,

Aran Patih Suwanda,

Lalabuhanipun,

Kang ginelung tri tri prakara,

Guna kaya purin ingkang denantepi,

Nuhoni trah utama.

·       Serat dhandhanggula ing tripama

     cacahe Ono 17 bait .

·      Guru Gatra yaiku wewaton cacahe larik

     Saben Sapada. Guru gatrane saben

     Sapada tembang Dhandhanggula ana 10.

·    Guru lagu yaiku wewaton dhong-dhinge

    swara Utawa sukon-wulone swara saben

    Pungkasane Gatra. Guru lagune tembang

    Dhandhanggula yaiku i,a,e,u,ia,u,a,i,a.

·     Guru wilangan yaiku wewaton cacahe

    Wanda (suku kata) saben sagatra (larik).

    Dadi guru wilanganne tembang

    Dhandhanggula yaiku 10,10,8,7,9,7,6,8,12,7,

·    Guru wilangan lan guru lagune biasane

    Ditulis : 10i,10a,8e,7u,9i,7a,6u,8a,12i,7a.

B. Nemokake tuntunan ing serat tripama Pupuh dhandhanggula lan njubuhake Karo kahanane bebrayan.

    Pada iku mung salah siji kang Sako 7 pada ing Pupuh Dhandhanggula serat tripama.saka pada kang wis dijarwakake dadi basa Indonesia mau bisa di temmokake tuntunan ing Urip, upamane :

·         prajurit muladhani Patih Suwanda.

·         watak sing kudu diduweni prajurit yaiku

    Pinter, wani, lan supaya Utawa (apik).

C. Mbedhah perangane serat tripama Pupuh Dhandhanggula

    Kaya kang diandharake ing nduwur, tembang Dhandhanggula iku dibangun saka larikan-larikan kang diarani guru Gatra cacahe sepuluh Gatra. Gatra deposan, Gatra kapindho, lan sapiturute kabeh ana aturane.

Sumber :

 Gegaran nyinau basa Jawa 3 KELAS XII SMA/SMK/MA